Menarca

Lillah Halla 2020 Brazilië 22 '
In een Braziliaans dorp vol piranha's worden Nanã en Mel snel volwassen terwijl ze dromen van manieren om zichzelf te beschermen tegen een schijnbaar onontkoombaar geweld. Wanneer een mysterieus lichaam verstrikt lijkt te raken in het net van een visser, ontdekken ze wat hun ultieme bescherming zou kunnen zijn.

Bio Regisseur

Awards & selecties

  • Semaine de la Critique 2020
  • Internationale Kurzfilmtage Winterthur 2020
  • Festival du nouvea cinéma (FNC) 2020
  • Glasgow Short Film Festival 2021
17.09.2021 Bo Alfaro Decreton

In ‘Menarca’ volgen we Nanã’s ontmoeting en verzustering met een mysterieus wezen — deels vrouw, deels piranha — dat gevangen werd door lokale vissers. Nanã tracht dit wezen, Baubo genaamd, te beschermen tegen de agressieve mannen. Want als visser José het beest uit zijn netten losmaakt, wil hij absoluut het geslacht van het creatuur achterhalen. Zijn ongevraagde, walgelijke poging om daarachter te komen leidt tot zware gevolgen. Hieruit leren doet José echter niet, integendeel. Nanã trekt zich het tragische lot van Baubo aan en legt haar oor te luister bij de onderbuik van de natuur. Zo accepteert ze kennis die niet strikt antropocentrisch is.

‘Menarca’ vangt aan onder water, een plek die steeds eindiger lijkt door niet-aflatende vervuiling en verlies aan biodiversiteit. Er zijn genoeg parallellen te trekken tussen de manier waarop men met (de rechten van) de vrouw omgaat en met (die van) de natuur. (Zouden we even snel en ongetemd de noodtoestand ingetuimeld zijn wat het klimaat betreft mochten we in plaats van Moeder Aarde over Vader Aarde gesproken hebben?) Regisseur Halla zet die link met onze omgang met planeet aarde niet op de voorgrond, maar maakt ze wel voldoende tastbaar om haar film ook zo te lezen.

In Nanã’s verzet kan men meteen ook het verzet van de Braziliaans-Italiaanse regisseur lezen, die met 'Menarca' een duidelijke boodschap uitstuurt richting het wanbeleid van bastion Bolsonaro (& co).

De kortfilm hult zich, door de vloeiende cinematografie van Wilssa Esser, in vroege ochtenden die symbool staan voor overgang, de dageraad van de volwassenwording. Zo verwijst de titel van Halla’s derde kortfilm naar de menarche — of: de eerste menstruatiecyclus bij de vrouw die de geslachtsrijpheid aankondigt. Die hoopvolle ochtend wisselt echter af met een gitzwarte nacht waarin de agressie van de mannen piekt. Nanã verzet zich moedig tegen die vijandige context, die als een wurgend korset rond haar en de andere vrouwen spant. In Nanã’s verzet kan men meteen ook het verzet van de Braziliaans-Italiaanse regisseur lezen, die met 'Menarca' een duidelijke boodschap uitstuurt richting het wanbeleid van bastion Bolsonaro (& co).

Het is moeilijk, vrijwel onmogelijk om het gegeven van de vagina dentata, op een zachte, subtiele manier te brengen. Halla koos ervoor om dit symbool te gebruiken. Zeer gewaagd, wat op zich een verdienste is, maar daardoor moet ze wel aan scherpheid inboeten. De metafoor omvat de complexiteit van de realiteit niet helemaal. Bijten zorgt dan wel voor momentane impact, het is uiteindelijk de vertering die er het meeste toe doet.

In haar “(In) Praise of Feeling Bad About Yourself”(*) komt Wislawa Szymborska tot de conclusie dat wanneer een piranha aanvalt, die geen schaamte voelt. Hetzelfde gaat op voor buizerds, panters, slangen, jakhalzen, leeuwen, luizen en orka’s. Het dierenrijk krijgt over de ganse lijn een vrijstelling wanneer het over de schuldvraag gaat. (Wat extra interessant wordt als je weet dat seksueel actieve vrouwen in het Braziliaans Portuguees denigrerend ‘piranha’ genoemd worden, in het kader van die *zucht* omnipresente slutshaming)

Voor de menselijke soort stelt Szymborska het geheel ondubbelzinnig: “On this third planet of the sun / among the signs of bestiality / a clear conscience is Number One.” Ons schuldig voelen is wat de mens mens maakt. 'Menerca' vult dat aan met wraak. Net in die wraak maakt Halla plaats voor een rijkelijke portie gegronde ongehoorzaamheid van Nanã en daar zit dan ook 'Menarca'’s grote sterkte: doordachte agency als een doeltreffend tegengif voor een toxische machocultuur.

(*) In Praise of Feeling Bad about Yourself
The buzzard never says it is to blame.
The panther wouldn’t know what scruples mean.
When the piranha strikes, it feels no shame.
If snakes had hands, they’d claim their hands were clean.

A jackal doesn’t understand remorse.
Lions and lice don’t waver in their course.
Why should they, when they know they’re right?

Though hearts of killer whales may weigh a ton,
in every other way they’re light.

On this third planet of the sun
among the signs of bestiality
a clear conscience is Number One.

Uit: Wislawa Szymborska. “Poems New and Collected.” iBooks.