play

Do you see what I see?

Brad Abrahams 2020 Verenigde Staten 12 '
Van illustreren voor Sesamstraat tot het ontmaskeren van de Nieuwe Wereldorde: dit is het verhaal van de controversiële en onlangs overleden David Dees, onofficiële kunstenaar van de samenzweringscultuur. Wat heeft hem door het konijnenhol gestuurd, en is er een weg terug naar buiten?
#KijkNu

Cast & crew

Awards & selecties

  • Sydney Underground Film Festival 2020
  • American Documentary Film Festival 2020
  • Miami Film Festival 2020
07.10.2021 Matthias De Bondt

Complottheorieën zijn alomtegenwoordig in onze hedendaagse cultuur, van QAnon tot wilde ideeën rond 5G, Flat Earth en 9/11. De ‘waarheid’ wordt belegerd vanuit talloze hoeken. Alternatieve vormen van gangbare kennis worden zo populair dat er sprake is van een ‘post-waarheid’ tijdperk. Ideologische discourses raken bevangen door emoties en subjectieve ervaringen, eerder dan door feiten en wetenschappelijke bevindingen. Maar wat is daar eigenlijk zo nieuw aan? Complottheorieën bestaan al sinds mensenheugenis en (politieke) redevoering is sinds jaar en dag doorspekt met emotioneel-beladen retoriek — aan de rechter- én linkerkant van het spectrum. Bovendien waren een groot aantal werkelijke complotten uit de recente geschiedenis (Watergate, MK-ULTRA, de Irakoorlog) op een bepaald moment allemaal speculatieve theorieën.

Complotdenkers worden vaak afgeschreven als marginaal, paranoïde, of simpelweg gek. Die pejoratieve termen zetten een muur op tussen ‘hen’ en ‘ons’; ze sluiten elke vorm van begrip en discussie uit. Door complotdenkers af te scheiden van de culturele norm, is het onmogelijk om met hen in gesprek te gaan, om zo mogelijks te begrijpen waar hun gedachtegoed vandaan komt. Toch is het belangrijk dat wél te doen. Complottheorieën zijn namelijk meer dan enkel wantrouwige wereldbeelden die compleet los van de realiteit staan. Integendeel, het zijn culturele representaties van een chaotische wereld waarin elke betekenisvolle vorm van identiteit onder druk staat en allesomvattende verhalen plaats moeten maken voor verbrokkelde, contrasterende en polariserende opvattingen. In die context bieden complottheorieën net wel standvastigheid aan: een wereld geregeerd door een kwaadaardige elite, waar alles met elkaar in verbinding staat en niets is wat het lijkt te zijn. Meer nog, naast een helder kader bieden zo’n verhalen ook duidelijke streefdoelen, want het is aan de complotdenker om de verborgen waarheid te onthullen.

Abrahams wil het mysterie rond deze kunstenaar begrijpen, vooraleer te veroordelen. Het is een missie waar zijn documentaire voluit in slaagt, waardoor de film als voorbeeld kan dienen om het polariserende debat ietwat te ontwrichten.

In ’Do you see what I see?’ werpt regisseur Brad Abrahams (bekend van o.m. ‘Conspiracy Cruise’) een onbevooroordeeld licht op een kunstenaar binnen het milieu van de complottheoristen: David Dees. Dees stond voornamelijk bekend om zijn excentrieke collages van digitale foto’s, waarmee hij vele bekende complottheorieën visueel vormgaf. Abrahams wil het mysterie rond deze kunstenaar begrijpen, vooraleer te veroordelen. Het is een missie waar zijn documentaire voluit in slaagt, waardoor de film als voorbeeld kan dienen om het polariserende debat ietwat te ontwrichten.

Abrahams portretteert Dees eerst als mens, met eigenaardige kronkels weliswaar, maar ook met herkenbare verlangens en angsten. Zonder verborgen agenda plaatst hij de camera letterlijk en figuurlijk op gelijke hoogte als zijn hoofdpersonage en doet wat elke documentairemaker moet doen: luisteren. Zijn aanpak resulteert in een openhartig portret van een vreemde, gebroken man. Dat Dees drie maanden na de opnames zijn strijd tegen kanker verloor maakt deze korte documentaire alleen maar unieker en meer aangrijpend.

Het zou makkelijk zijn om Dees af te schrijven als een verwarde kluizenaar met mentale problemen, maar Abrahams weerhoudt de kijker ervan die conclusie te trekken. Empathie staat in deze documentaire namelijk centraal. Door Dees zelf aan het woord te laten, biedt Abrahams ons een unieke kijk in het leven van deze fragiele man, zijn geschiedenis en extreme overtuigingen. De kijker wordt uitgenodigd op een trip down the rabbit hole, mee naar een wereld van geheime genootschappen en een dolgedraaide Jeff Bezos.

Toch toont Abrahams ons niet enkel de hartelijke kant van Dees, maar durft hij ook problematische kwesties aan te kaarten. Zo is Dees is ervan overtuigd dat schietpartijen in Amerikaanse scholen opgezet spel zijn en maakt hij dat ook expliciet duidelijk in zijn digitale kunst. Wanneer Dees wordt gevraagd of hij beseft wat voor gevolgen deze afbeeldingen op slachtoffers kunnen hebben, lacht hij de vraag weg: “It’s just a cartoon… it’s my opinion.” Complotdenkers schermen graag met hun vrijheid van meningsuiting, zelfs als die mening controversieel is en discrimineert. Maar waar trekken we als democratische maatschappij de grens tussen vrijspraak en haatspraak?

‘Do you see what I see?’ is een gebalanceerde documentaire die zowel provoceert als raakt. De film bewijst hoe belangrijk een open dialoog en respectvolle discussie blijven in polariserende tijden. Met een aantal interessante projecten in de pijplijn (o.m. een langspeeldocumentaire over crypto-zoölogie en een docu-serie rond de mythe van Mount Shasta) lijkt Abrahams zich toe te spitsen op het documenteren van de vreemde kronkels en afwijkende curiositeiten die eigen zijn aan het menselijke ras. Op basis van wat de regisseur al weet te vertellen in zo’n korte documentaire, is het uitkijken naar dat volgende werk.