Interview

Bülent Öztürk over 'Houses with Small Windows'

De kortfilm werd in 2013 uitgenodigd voor het filmfestival van Venetië.

Lees meer over

01.09.2013 Sarah Skoric

"Zelfs een doodgewone filmvoorstelling wordt steeds een klein feestje bij hem, met kussen en cadeaus. Dat is typisch voor Bülent.” Zo vertelt RITCS-directeur Bert Beyens. Met ‘filmvoorstelling’, doelt hij op de kortfilm 'Houses with Small Windows', dat volgende week in de officiële competitie van het Filmfestival in Venetië in wereldpremière gaat. Met ‘Bülent’ bedoelt hij zijn ex-RITCS student — en ondertussen prijswinnend filmmaker — Bülent Öztürk. “Zelf ben ik heel benieuwd en zenuwachtig”, bekent deze over zijn selectie voor Venetië.

Minstens even benieuwd als de filmmaker schuiven we met hem aan tafel, voor een gesprek over af- en toekomst, over eremoorden en traditie. En over Antwerpen, opvallend vaak. Zou het zijn omdat er gemeenteraadsleden mee aan tafel zitten? "Het is via deze nominatie voor Venetië dat Antwerpen op de kaart wordt gezet”, wordt er vanuit dat kamp gesteld. En ook: “We zijn trots”, meteen gevolgd door een schalkse “en we zullen nog trotser zijn als Bülent met een prijs terugkomt”.

'Houses with Small Windows' speelt zich af in Koerdisch Turkije, net als je twee vorige films. Hoe belangrijk is die setting?
Öztürk: In alle drie mijn films heb ik het over Koerdische mensen in Turkije. Zelf ben ik als student uit zo’n regio naar België gevlucht. Persoonlijk denk ik dat tradities en eremoord, ergens behouden worden omwille van de jarenlange onderdrukking van de Koerden. Economisch staat dit volk achter, en ook cultureel staan ze onder druk. Vanuit die getraumatiseerde achtergrond kunnen ze zich niet verplaatsen. Ze leven in een gesloten gemeenschap, weg van alle vooruitgang. Een ‘verlichting’ hebben ze niet gekend, het zijn oude tradities die hier blijven voortbestaan.

Het is binnen die context dat je het proces van de eremoorden kan situeren. Officieel wordt gezegt dat 5000 vrouwen per jaar slachtoffer worden van een eremoord. Maar in realiteit liggen de cijfers nog hoger, omdat in vele gevallen soortgelijke afrekeningen niet als een moord beschouwd worden.

Zonder een korte inhoud of voorwoord zal het voor sommigen misschien moeilijk zijn het verhaal geheel te snappen. De eremoord, de compensatie daarvoor… Er wordt niet heel veel gesproken in de film.
Öztürk: Die compensatie dient eigenlijk om een wraakactie tegen te houden. Een eremoord wordt uitgevoerd, en in ruil voor het bekochte leven wordt een jong meisje aan de achtergebleven familie geschonken. Gebeurt die compensatie niet, dan wordt een ander vermoord, in 'Houses with Small Windows' zou dat bijvoorbeeld de man zijn die betrokken is in de liefdesaffaire. Compensatie omwille van de traditie dus, waarbij vooral geldt: eer is een vrouwenleven.

Het maakt niet zozeer uit wie wie speelt in de film. Wat wel uitmaakt, is dat de hoofdrolspelers van 'Houses with Small Windows' vastzitten in hun traditie. Ook de papa van het jonge meisje dat wordt uitgeleverd is machteloos. En de oude, wijze man — het stamhoofd, zeg maar — die het kind uitkiest, is ook niet fier om dit te zeggen. Meestal worden in zo’n situaties de zwakken uitgekozen. De beslissing van de oude man is een geldig woord, hij kiest de dochter van een zwakke man uit.

 


'Houses with Small Windows'

 

Beyens: Je moet altijd met een vraag uit een film stappen. In 'Houses with Small Windows' krijg je daarbij wel veel tijd, het is een hele lange nasleep van de film. Samen met het meisje in de wagen zit je in het ongewisse, ben je aan het te wachten hoe de film zal aflopen.

Öztürk: Zonder de vastberadenheid van mijn cameravrouw Hadewych en klankman Pol had ik deze film nooit kunnen afwerken. We sliepen in die periode amper 3 uur per nacht.

De kortfilm was naar verluidt een eerder impulsieve beslissing?
Öztürk: Het was tijdens de opnames van mijn documentaire 'Beklemek', over de gevolgen van de aardbeving in Oost-Turkije in 2011, dat ik op het idee kwam om deze kortfilm te maken. Inspiratie vond ik door de geschiedenis van mijn eigen moeder. Als klein meisje werd zij ter compensatie uitgeleverd aan een andere familie, zo bleek.

Heeft ze het daar dan nooit eerder over gehad?
Öztürk: Niet rechtstreeks. Mijn moeder vertelde altijd dat ze op dertienjarige leeftijd naar het gezin van mijn vader trok. Maar toen uitkwam dat ze als zesjarig meisje werd geruild, wou ik meer weten. Dat was dus tijdens het draaien van 'Beklemek'. Onverwacht, het was de eerste keer overigens dat ze er openlijk over praatte. Een erg emotionele tijd brak voor haar aan. De dagen waarin we 'Houses with Small Windows' draaiden wogen zwaar door, het was een emotioneel beproeving en ze had moeite om haar verleden te herbeleven. Ook ik had moeilijkheden, want hoe ver kan ik gaan met haar te ondervragen? Ik ben haar zoon, maar evengoed een filmmaker die dit in beeld wou brengen.

Beyens: Bülent is in dat opzicht een opportunist. In de goede betekenis dan, iemand die met urgentie en ernst ergens dieper op kan ingaan. Er was nauwelijks een project… en toen was er ineens die kortfilm.

Hoe verliepen die opnames dan? Was het makkelijk om personen te vinden die bereid waren mee te werken aan een film met zo’n delicaat thema als eremoord?
Öztürk: Niemand van de personages uit de film wordt vertolkt door een professionele acteur of actrice. Er was een bepaalde vrouw die ik zag als de perfecte moederfiguur uit de film. Ze stemde toe om mee te werken, tot plots een broer van haar naar me toekwam en me zei: “Onze vader is chauffeur. Hij zal het niet leuk vinden haar in een film te zien spelen”. Op het laatste moment kwam ik dus zonder hoofdactrice te zitten. Het straffe is dat die broer, samen met nog een broer van de verhoopte hoofdactrice, wél in de film te zien zijn. Meisjes vinden die wouden participeren in de productie van 'Houses with Small Windows' was het moeilijkst, en dat terwijl alle mannen uit het dorp wouden meedoen.

Je schetst een beeld, een traditie, zonder het rechtstreeks te veroordelen. Opvallend is trouwens dat je de film erg kort houdt, zo’n 15 minuten.
Öztürk: Het was de montage die het langst duurde. We knipten het oorspronkelijke opzet tot een kortere versie, en dan nog eens en nog eens. Voor de finale versie volgden we de beperking die het filmfestival van Cannes oplegt, films die mee willen in die competitie mogen maximum een kwartier duren.

Beyens: Zelfs in die beperkte tijdspanne werkt Bülent met ‘het geheugen van het beeld’. Met succes. Dat is zijn talent, en dat leer je niet in scholen.

Voor wat staat de titel?
Öztürk: Dat is voor menig interpretatie vatbaar. Met die titel verwijs ik voornamelijk naar het afgesloten zijn, de isolatie van een kleine gemeenschap.

 


'Houses with Small Windows'

 

Nog spannende filmplannen?
Öztürk: Momenteel zijn er twee projecten waaraan ik werk. Het eerste project is een langspeelfilm over twee getraumatiseerde mensen. De voorbereidingen zijn al bezig, en in september krijg ik te horen of ik hiervoor steun heb. Het tweede project wil ik nog niet teveel over zeggen. Dat is een mooi verhaal, dat zich zal afspelen in Antwerpen. Zo wil ik mijn dankbaarheid ook uitdrukken.

Dankbaarheid?
Öztürk: België, en mijn huidige woonplaats Antwerpen… daar heb ik zoveel aan te danken. In 1995 belandde ik hier en startte een lange zoektocht naar wat ik wou. Een soort van winterslaap als het ware, vooraleer ik mijn studies aan het RITCS begon. Antwerpen heeft trouwens zoveel prachtige locaties. Nog steeds als ik erdoorheen loop, verwonder ik me. Mijn eerdere film, 'Beklemek', werd trouwens in Antwerpen in een Turks Cultuurcentrum vertoond.

En nu?
Öztürk: Het is mijn droom om 'Houses with Small Windows' in Turkije te vertonen. In middelbare scholen, zodat kinderen dit kunnen zien, erover kunnen denken en discussiëren.

Beyens: Maar eerst dus het filmfestival van Venetië, dat overigens een topfestival is – net als Cannes en Toronto. Om daar in de officiële selectie getoond te worden, dat is geweldig nieuws. En dat staat ook mooi op de generiek: 'geselecteerd voor Venetië'. Bam, vergeet het label ‘genomineerd’. Na Venetië zullen er vast een hoop festivals volgen.

Öztürk: Vorig jaar, op 7 september 2012, zijn we begonnen met de opnames van 'Houses with Small Windows'. Nu, exact een jaar later, hoop ik er in Venetië de hoofdprijs te winnen. Trouwens, het was ook in de maand september dat ik afstudeerde aan het RITCS. En dat ik nieuws zal krijgen over de steun aan mijn komende langspeelfilm. Een maand waarin veel verdicten vallen, en dat tot hiertoe steeds mijn geluksmaand was.

'Houses with Small Windows' wordt vertoond op het Filmfestival van Venetië, op 5 september 2013, binnen de Orizzonti kortfilmcompetitie. De prijsuitreiking vindt plaats op 7 september. Eind oktober zal de film op enkele plaatsen in Antwerpen te zien zijn, waaronder Cinema Zuid.

Coverfoto © Filip Van Roe