Artikel

Popsterren in de regiestoel

Van Jackson tot Gaga.
28.09.2014 Johannes De Breuker

'Begraaf je talenten niet, maar doe er iets mee.' Een credo dat vaak wordt opgegooid, zeker wanneer er een teleurstelling aan vooraf gaat. Toch wordt soms met wantrouwen gekeken naar mensen met talenten op meerde vlakken. Hugo Claus naast schrijver ook schilder? Jared Leto die als rockster bijverdient? Of de Queen of Pop die de overstap maakt naar regisseren? Wil de laatste a.u.b. het licht uitdoen?

Wat is het toch dat muzikanten naar de regiestoel drijft? Frank Sinatra ('None But the Brave'), Tom Barman ('Any Way the Wind Blows'), Neil Young ('Greendale'), MCA ('Fight for Your Right Revisited'), Mr. Oizo ('Wrong Cops') of zelfs Fred Durst ('The Education of Charlie Banks') … Allen hebben zij - al dan niet met succes - de overstap naar de zevende kunst gemaakt. Wat recent opvalt: twee van ’s werelds bekendste popartiesten van de jongste jaren brengen online een kortfilm uit, waarvan ze de regie zelf verzorgen. Madonna doet dat met 'Secretprojectrevolution' (2013) en Lady Gaga met 'Marry The Night' (2011). Een balans, van pionier Michael Jackson tot de pop-filmclips nowadays.
 

MTV & Michael Jackson: pioniers van de popfilm

Sinds de opstart van MTV in 1981 gaan film en popmuziek hand in hand. Early adopters zoals Michael Jackson beseften meteen het potentieel van de videoclip als nieuw medium. Amper twee jaar na de lancering van MTV, exacter: op 3 december 1983, komt Jackson met een horrormusical die als een van de invloedrijkste kortfilms aller tijden geldt: 'Thriller'.

Niet enkel lag de regie voor de eerste keer in handen van een echte filmregisseur, John Landis ('An American Werewolf in London', 'The Blues Brothers'), de clip beschikte bovendien over een budget van 1 miljoen dollar. Ter vergelijking: in die tijd was $30.000 tot $40.000 de standaard.

'Thriller' veranderde eigenhandig de loop van de popgeschiedenis, de toekomst van film én die van MTV. De zender had immers de exclusieve rechten van de videoclip gekocht, waardoor haar marktaandeel exponentieel toenam. Die opwaardering van muziekclips maakte de weg vrij voor veelbelovende filmmakers. Want regisseerde stardirector David Fincher ook niet eerst de videcoclips van Michael Jackson, Madonna en The Rolling Stones, vooraleer hij met 'Se7en' doorbrak?
 

Pop nu

Sinds de komst van het internet domineren korte hypes en Virals de muziek- en marketingindustrie, wat de impact van de popindustrie vluchtiger maakt. Dat is ook Madonna en Lady Gaga niet ontgaan. In hun kortfilms zoeken de zangeressen een stem die ze in de muziekindustrie verloren zijn. "I keep telling everyone I want to start a revolution, but no one is taking me seriously," vertelt Madonna in 'Secretprojectrevolution'. En ook: "I have [...] an insatiable desire to be noticed.”

Wat moet zij dan doen om toch gehoord te worden? Simpel: ons verrassen met een nieuwe, niet door de popindustrie gecorrumpeerde, artistieke impuls. Een kortfilm bijvoorbeeld.
 

Van zang naar film

Madonna is al langer een naam die weerklinkt in de filmwereld. Naast talrijke rollen heeft ze ook al twee langspelers op haar palmares, namelijk 'W.E.' (2011) en 'Filth and Wisdom' (2008). Op 24 september 2013 bracht ze een online kortfilm uit, waarvan ze samen met Amerikaanse fotograaf en kennis Steven Klein de regie verzorgde. Die film – 'Secretprojectrevolution' – is een coproductie met Vice.com en BitTorrent en haalde sinds haar release reeds meer dan één miljoen hits op YouTube en ongeveer evenveel downloads.

Maar wat nu exact de bedoeling is van die kortfilm? “Door middel van artistieke uitdrukkingsmiddelen de wereld te inspireren tot verandering, en zo het concept van vrijheid in vraag te stellen,” zo verklaart Madonna op haar website. 'Secretprojectrevolution' kadert ze daarom in het grotere project Art For Freedom, een initiatief waarmee "freedom of speech, freedom of choice and freedom of experience" worden nagestreefd.

Nog voor Madonna haar eigen kortfilm regisseerde, outte Lady Gaga zich ook als multidisciplinaire artiest. 'Marry The Night' (2011), haar eerste regie-uitstap, blijkt echter vooral een vorm van brand extension en self exploration: van haar dieptepunt (ontslag bij platenlabel in 2006) naar het moment dat ze een grote popster werd.

"My past is an unfinished painting and as the artist of that painting, I must fill in all the ugly holes and make it beautiful again," horen we Gaga in voice-over vertellen terwijl ze op een brancard een psychiatrische instelling wordt binnengereden. Na dit regiedebuut volgt een acteerdebuut: Lady Gaga bewees haar affiniteit met film onlangs door haar eerste grote rol te spelen, in 'Machete Kills' (2013).
 

Kosten en K-Pop

Zowel Madonna als Lady Gaga leggen dus met hun kortfilm een klemtoon op persoonlijkheid, dans, muziek en voice-over. Niet verrassend allemaal uitdrukkingsvormen van hun eigen én van hun artistieke stem. Wat vooral duidelijk wordt, is dat de afnemende populariteit van kortfilms en videoclips een spijtige zaak is. Algemeen bekeken is - dertig jaar na 'Thriller' - de samenwerking tussen popmuziek en film minder vruchtbaar geworden. In het lijstje van de meest dure videoclips ooit tuimelde 'Thriller' dan wel naar de 27ste plaats, de clips die de top 15 inpalmen zijn stuk voor stuk vijftien jaar en ouder. Madonna staat er drie keer in en Michael Jackson vier keer, met 'Scream' uit '95 (kostprijs: zo'n slordige $7.000.000) op de hoogste plaats.

De laatste tien jaar werd slechts sporadisch nog in een videoclip geïnvesteerd, vooral door de Aziatische popindustrie (zoals de Zuid-Koreaanse K-Pop-hit van B.A.P. – 'One Shot'). Is het dan niet opvallend dat juist de grootste popiconen van de laatste jaren (voor Madonna: decennia) deze succesformule van vroeger opnieuw leven willen inblazen? Hunkeren ze opnieuw naar de glory days van de epische videoclip?

Als popsterren zelf achter de camera willen kruipen, mij niet gelaten. Dubbeltalenten bestaan! Kijk maar naar Hugo Claus die kan schilderen, naar Jared Leto die muziek kan maken én naar de Queen of Pop die een knap staaltje kan regisseren. Zelfs al faal je zoals Lady Gaga, de aandacht (meer dan 50 miljoen YouTube-views) die de kortfilms door zulke pogingen krijgen is immens. Hopelijk zien artiesten/platenbonzen snel het potentieel van dit medium opnieuw in. Geef ons die +10 minuten durende muziekvideo’s terug! En Michael Jackson!

Coverfoto: 'Thriller' (Michael Jackson)