Artikel

De Kroatische Kortfilm

De meest bekende, spraakmakende en kritische kortfilms uit de Kroatische filmgeschiedenis.
Land in focus

Tags

11.11.2013 Sarah Skoric

Of de toetreding van Kroatië tot de Europese Unie nu al dan niet een positieve stap vooruit is, daar spreken wij ons niet over uit. Dat doet de kortfilm van Antonio Gabelic bijvoorbeeld wel, in 2007 te zien op groot scherm in Cannes als enige Kroatische film binnen het officiële programma. Het onhandige, licht amateuristische 'Travelling – Letter from Croatia' kijkt vooral als een filosofische slash persoonlijke visie op de nakende toetreding. (“Why do I not believe in the honesty of the EU”), eerder dan echt een filmische meerwaarde te bieden.

Over die politieke kwesties spreken wij ons dus niet uit. Wat wij wel kunnen: de meest bekende, spraakmakende, handsome en kritische kortfilms uit de Kroatische filmgeschiedenis voor u filteren. Een top vijf.
 

'My Flat' (1962)

Deze documentairekortfilm was het regiedebuut van Zvonimir Berkovic en meteen goed voor een juryprijs in Cannes het jaar erop. Wat we zien: een jong meisje, ze vertelt – in voice over leest ze haar werkstuk voor - over haar appartement. Als we verder kijken: een kritisch portret over de socialistische bouwwerken en inefficiënte architectuur in Zagreb. Na Wereldoorlog twee zijn de woonplaatsen schaars, appartementen worden verdeeld onder meerdere gezinnen waarbij hele families vaak leven in één kamertje.

Berkovic brengt met 'My Flat' een parodie op de socialistische propaganda films van het Joegoslavië anno 1960, vermomd als naïef verhaaltje: “My father says that in 20 years, this place will be the new center of the city with beautiful and high buildings. My father can see far in the future because he is a teacher”. Een boeiende kijkt op hoe het was, hoe het kon en hoe het niet mocht zijn - door de ogen van een kind.

 

'Surogat' (1961)

In een perfecte wereld is alles opblaas- en weer aflaatbaar. Zo moet Dusan Vukotic gedacht hebben toen hij de animatiefilm 'Surogat' maakte. Deze kortfilm werd afgeleverd binnen de Zagreb School, dat in de jaren vijftig revolutionair was door kunst en film te combineren in succesvolle animatiefilms, kenmerkend door avant-gardistische abstracte schilderijen en kubisme. 'Surogat' is daarbij het meest noemenswaardige filmpje dat de school voortbracht. Zonder veel dieptewerking, vooral met geometrische gekleurde vlakken, zien we een strandganger zijn stekje inrichten. Luchtmatras, barbecue, vislijn... alles wordt zo opgeblazen. En dan nog: een vrouw (natuurlijk), een haai (uhu), een reddingsactie (ja) en een beach boy-rivaal.

Het spel met vorm en kleur werkt, net als leuke gimmicks zoals een teen die bij het ter water gaan verandert in een thermometer. Deze kortfilm won als eerste niet-Amerikaanse inzending een Oscar voor beste korte animatie. Terecht, en dan vooral voor haar strakke lijnen, lekker vlot verhaal en abstract vormenspel.
 

'The Market' (2006)

Eigen fruit eerst. Door een portret te bieden van het hedendaagse marktleven werpt Husman niet enkel een blik op de plaatselijke tradities, maar ook op een groter geheel; wat met hygiëne op een marktplaats? Wat met buitenlandse import van groenten en fruit (“het beste fruit is hetgeen hier groeit”, getuigt een verkoopster)? En ook: wat met de komst en concurrentie van de grote supermarkten? 'The Market' is vernieuwend binnen de Kroatische film, en wel omdat Husman afstapt van de typische animatiefilm. In plaats van zich te beroepen op vlakke geschilderde of getekende animatie, zoals in quasi alle eerdere animatiefilmpjes, gebruikt ze echte beelden van groenten en fruit, dat gestapeld, gesneden en gekneed wordt.

Husman bewerkt de beelden via pixelatie en stopmotion tot een hakkend geheel, met het typische marktgeroezemoes als achtergrond en daarbij de getuigenissen van verkopers in voice-over. Een modern, onpartijdige documentaire-animatie dat erg verfrissend werkt. 

 

'Lakat kao takav' (1958)

Ante Babaje maakte in de jaren zestig verscheidene experimentele documentaires, waarvan de langspeelfilm 'The Birch Tree' een van de all time classics is van de Kroatische cinema. Zonder een waardige filmopleiding (de man studeerde rechten en economie) vond hij een eerste job als regie-assistent. Films maken bleef zijn passie, en naast het regisseren van zowel langspelers als kortfilms was hij ook vele jaren professor aan de Zagreb Academy of Drama arts. 'Lakat kao takav' is een zwart-witte kortfilm uit 1958 en kan gezien worden als een typisch voorbeeld van Babaje’s stempel: sterk gestileerde beelden met veel aandacht voor beeldcompositie die een reflectie bieden over de menselijke conditie. In deze (stille) kortfilm zien we de levenscyclus van twee broers, in een wereld die gedomineerd wordt door elleboog-meten (Lakat is Kraotisch voor elleboog).

Strakke, lichte, klinische en lege decors met centraal een wieg, een schoolbank of een piano (met een zuster-verpleegster). Een constante is de sinistere, dwangbuisachtige sfeer van de film, die - zeker in de eerste scènes – doet denken aan Brian De Palma’s siamese tweeling-epos Sisters. Een kort, buitenaards, absurd, theatraal toppertje. Behoorlijk bevreemdend... of net iets té bevreemdend? Misschien daarom dat 'Lakat kao takav' nooit echt het succes - of überhaupt de aandacht - kreeg die ze verdient. Bij deze.


'The Musical Pig' (1966)

Opera-bekkende dieren... het werkt! Zo bewees recent nog het festivalparcours van de kortfilm 'Una furtiva Lagrima', o.a. door een prijs binnen te halen op het animatiefestival in Annecy.. Of die regisseur zijn kruit haalde bij het Kroatische 'The Musical Pig'? Oscarnominee Zlatko Grgic was midden jaren zestig met dit animatiefilmpje in competitie voor een Gouden Palm, niet behaald, maar won even later wel de Golden Dove op Leipzig DOK Festival.

In dit grappig, optimistisch fabeltje zwerft de protagonist – een varken – rond om de wereld te redden met haar (zijn?) gezang. Vooral op zoek naar een publiek, een vriend, die hij op het einde dan toch tegenkomt. Hartverwarmend, denk je dan. Tot de laatste paar seconden…

Coverfoto © 'Surrogat' (Dusan Vukotic)