Artikel

De geschiedenis van de kortfilm

(deel 2)

Wat is dat nu eigenlijk, 'een kortfilm'? Een overzicht van de geschiedenis van de kortfilm.
28.09.2014 Simon Desmet

Kortfilms blijven voor het grote publiek vaak onbekend terein. In 'Kortfilm: what's in a name?' trachten we de basiskenmerken van de kortfilm als cinematografisch medium, verteltechniek en aparte tak van de filmindustrie uit de doeken te doen.

 

De ontologie van de anthologie

Vanaf de jaren ’70 maakte de kortfilm als medium een crisis door. Kortfilms werden nog wel gemaakt, maar waren haast nergens meer te zien voor het grote publiek. Reclame had kortfilm vervangen in de bioscopen, en televisie kon kortfilm geen respectabele plaats geven in de programmatie. De weinige initiatieven die er wel waren om ze op televisie te brengen, gebruikten de films meer als opvulling dan als echte focus.

Uit deze crisis is een nieuwe strategie ontstaan, die de komende twintig jaar de belangrijkste uitlaatklep voor kortfilms zou worden: de anthologie. Een anthologie is een verzameling van kortfilms die net zoals bij andere soorten anthologieën een bepaald thema, genre of auteur gemeenschappelijk hebben. Deze films worden aan elkaar geplakt en gepresenteerd als een feature film, waardoor ze alsnog gepresenteerd kunnen worden in bioscopen.

 


Francis Ford Coppola, Woody Allen, Martin Scorsese © Scraps from the loft

 

Eén van de eerste anthologieën was 'New York Stories' (1989), waarin Woody Allen, Martin Scorcese en Francis Ford Coppola (foto boven) elk een korte hulde brengen aan New York. Ook Jim Jarmush’ 'Coffee and Cigarettes' (2003) kan gezien worden als zo’n anthology film. Jarmush maakte in de jaren '80-'90 drie kortfilms in de reeks 'Coffee and Cigarettes', en voegde ze in 2003 met acht nieuwe delen samen als langspeelfilm. 

De samenhang tussen de kortfilms op een anthologie kan variëren van onsamenhangend tot sterk met elkaar verweven. Anthologieën met weinig samenhang zijn bijvoorbeeld compilaties van kortfilms van dezelfde regisseur. Anderen, zoals 'Paris, je t’aime' (2006), bevatten kortfilms rond één thema (bijvoorbeeld Parijs) en hebben overgangsscènes die de films aan elkaar binden. In een laatste vorm worden de films niet meer na elkaar, maar door elkaar gepresenteerd. Het gaat dan strikt genomen niet meer om kortfilms, maar om één verhaal dat uit meerdere afzonderlijke narratieven bestaat. Voorbeelden zijn 'Magnolia' en 'Amores Perros'.

 

Het digitale tijdperk

Vanaf de 21e eeuw komt er eindelijk schot in de zaak: de komst van het internet geeft kortfilm een nieuwe adem, en volgens velen is de kortfilmindustrie nog nooit zo groot geweest als op dit moment. Toch mag niet alleen het internet gezien worden als de reden voor deze veranderingen. Al vanaf de jaren negentig begon kortfilm opnieuw aan belang te winnen, vooral door de exponentiële stijging in de productiekosten van langspeelfilms (denk maar aan 'Titanic' en 'Waterworld'). Televisie begon meer aandacht te schenken aan kortfilms: filmkanalen als Movieola (Canada) en ShortsTV (Europa) zijn volledig toegewijd aan de kortfilm. Ook Kortfilm.be selecteerde films die vertoond worden op de Vlaamse zender OP12 (voor het overzicht van de films, check Kortfilm op teevee).

Maar dé grote factor in het recente succes is dus de opkomst van het internet en digitale technologie. Zowel op vlak van financiering, productie en distributie zal de digitale revolutie alles op zijn kop zetten. Films worden veel goedkoper om te produceren: er hoeft geen film meer gekocht te worden, alles wordt digitaal opgeslagen op zo goed als oneindig grote harde schijven en de camera’s worden goedkoper én gebruiksvriendelijker. Het monteren gebeurt digitaal, wat een hoop tijd en geld bespaart. Nieuwe financiële modellen ontstaan om de productie van een film te betalen.

Zo is de belangrijkste recente trend crowdfunding: op websites als Kickstarter kunnen (beginnende) filmmakers financiële steun vragen aan het publiek, in ruil voor een verzamelitem/memorabilia (zoals een gesigneerd script of een ontmoeting met cast/regisseur).

Digitale technologie opent op creatief vlak ook nieuwe deuren: omdat films zo portemonneevriendelijk zijn (of toch kunnen zijn), is falen geen enkel probleem. Regisseurs zijn vrij om vooral binnen het kortfilm genre zoveel te experimenteren als ze maar willen, met zeer weinig risico’s. Digitale technologie brengt special effects naar een nieuw hoogtepunt.

 

De YouTube-revolutie

De grootste vernieuwingen zijn op vlak van distributie: met de komst van YouTube in 2005 wordt heel het speelveld veranderd. Filmmakers zijn niet langer gebonden aan distributeurs om hun films te verspreiden. Met één klik staat hun film online, en kan iedereen die dat wil hem bekijken. In tegenstelling tot langspeelfilms, zijn kortfilms ideaal voor een YouTube-filmpje. Een andere belangrijke website voor kortfilm is Vimeo, een kanaal waar heel veel onafhankelijke kortfilmmakers hun video’s posten. Door de opkomst van deze websites is de kijker niet langer gebonden aan de programmatie van cinema’s of televisie om kortfilm te bekijken.

Sinds kort is er ook het fenomeen van de Vines: dit zijn extreem korte filmpjes van maximum zes seconden. De lengtebeperking dwingt mensen om zeer creatief te zijn, en naast een hoop blooperfilmpjes en gekke gezichten worden er ook indrukwekkende, originele Vines gemaakt. Filmfestivals beginnen ook in te spelen op deze trend: het Tribeca Film Festival lanceerde in februari 2013 een 6 Second Film Challenge. Net zoals bij andere kortfilms worden op het festival prijzen toegekend aan de beste Vines in verschillende categorieën.

 

Van publiek tot producent

De opkomst van platformen als Vine in combinatie met de ontwikkeling van smartphones heeft ook veranderd wie filmmakers zijn. Vandaag zijn we op het punt gekomen dat een filmmaker bijna geen camera meer moet kopen: alle smartphones hebben een camera, die ook steeds beter wordt in kwaliteit. Het gebruik van deze camera in combinatie met digitale hulpprogramma’s kan van elke tiener met een idee een regisseur maken. Het is nog nooit zo gemakkelijk geweest om low budget creatief te zijn als vandaag, en dat merk je aan het gigantische aanbod van kortfilms. Wie niet weet waar te beginnen, kan altijd een kijkje nemen op ons Youtube-kanaal, waar we een collectie uitstekende kortfilms verzamelen.

 

[Naar Mieke Meskens, "Een exploratieve studie naar het productielandschap van de korte fictiefilm in Vlaanderen, 2013"]

Coverfoto: 'Coffee and Cigarettes' (Jim Jarmusch)