La jetee
rating

Duur: 27 min. | 1962 | Land: Frankrijk | Regie: Chris Marker | Scenarist: Chris Marker

Dat Chris Markers La jetée (Nederlands: De loopbrug) één van de meest invloedrijke sciencefictionfilms is, is niet gelogen. Dat het een van de meest invloedrijke films tout court is, nog minder. De ca. dertig minuten durende film heeft, naast het basisidee te leveren voor Terry Gilliams langspeelfilm Twelve Monkeys (1995), ook een resem aan andere kortfilms en zelfs muziekbands geïnspireerd, zoals de videoclip voor David Bowies Jump They Say. La jetée is geen narratieve film pur sang, maar een “photo-roman” en zo wordt hij ook omschreven in de openingscredits.

La jetée speelt zich af in Parijs, vlak na de nucleaire vernietiging van de stad tijdens Wereldoorlog III. Een niet bij naam genoemde oorlogsgevangene zag tijdens zijn kindertijd een man sterven, een voorval dat nog steeds in zijn geheugen gegrift staat.

Wanneer na de oorlog experimenten in tijdreizen worden opgestart, vinden de onderzoekers niet genoeg testpersonen die hiervoor mentaal sterk genoeg zijn. Dus wordt de man uit de gevangenis gehaald en verplicht deel te nemen. Met behulp van dit programma slaagt hij erin terug te keren in de tijd en contact te leggen met de vrouw die ook aanwezig was tijdens het voorval dat hij zich nog zo sterk herinnert. Qua inhoud bevat La jetée de typische elementen van de sciencefictionfilm zoals we die nu nog kennen: tijdreizen, een snufje horror en romantiek, een post-apocalyptische en vijandige omgeving die gered moet worden, nostalgie naar het verleden en een slot dat het verhaal perfect rond maakt.

Maar wat opmerkelijker is, is Markers stijlkeuze: de regisseur speelt met de opeenvolging van de foto’s die hij gemaakt heeft voor de film. Slechts één scène is opgenomen met een filmcamera, de rest met een gewone reflexcamera. Zo vertelt hij een verhaal dat een enorm wijd tijdsframe omspant (zowel het heden, het verleden als de toekomst) door middel van stilstaande beelden die net het tegenovergestelde impliceren: elk individueel moment staat op zichzelf en is van groot belang. Buiten een verteller (en wat Duits, grimmig gefluister op de achtergrond) om zijn er geen dialogen in La jetée. Het resultaat is beklijvend en door middel van de fotografische film worden de hoofdpersonages op de voorgrond geplaatst én is er een gezond evenwicht tussen de zware context van de post-war dystopie en het verhaal over de man en de vrouw als gewone mensen.

"Het werkt omdat het technisch zo briljant is"

Even mysterieus als zijn film is de maker zelf. Hij werd geboren als Christian François Bouche-Villeneuve in 1921, maar waar is niet geweten (volgens sommige bronnen zag Marker het levenslicht in Mongolië, volgens andere in Parijs). Er zijn maar weinig foto’s, interviews gaf hij zelden en enkel schriftelijk. Marker – na studies filosofie met dé Sartre en een journalistieke carrière – bleef tot aan zijn dood in 2012 films, foto’s en teksten uitbrengen, werkte mee aan een hele reeks films, waaronder Alain Resnais’ korte maar invloedrijke documentaire over Wereldoorlog II, Nuit et Brouillard.

La jetée blijft echter zijn meest gekende uitgave en 52 jaar post datum wordt de film nog steeds wereldwijd vertoond in cinema’s, heeft een vaste plaats gekregen in de leerplannen van filmscholen en blijft een bron van inspiratie voor menig publicatie (waaronder Markers eigen boek La jetée). Of om het te zeggen met de woorden van Terry Gilliam: "Het werkt omdat het technisch zo briljant is. Het is de meest buitengewone montage die ik zag. (…) Het ritme, tezamen met de stem … dat is bijna als poëzie."

Bekijk de film hier.

Jana Dejonghe