Berlijn agogo

De Nederlandse kortfilm Raak heeft de Gouden Beer gewonnen op de de 57e editie van de Berlinale. Volgens de jury, “for being a brilliant film on its approach to the subjects of love, anger and desperation. But you mustn’t forget to mention the humour of the film. We honour the ability of the director to show in a compact manner three angles of the same story.”. De Zilveren Beer werd gedeeld door twee films, Mei van Arvin Chen (USA/Taiwan/China) en Decroche van Manuel Schapira (Frankrijk).

Nederlandse winnaars zijn slechts sporadisch te vinden op het Berlijnse filmfestival. In 2004 ging de Zilveren Beer naar de Nederlandse kortfilm Vet! Van Karin Junger en Brigit Hillenius. In 1998 won I Move So I Am van Gerrit van Dijk het Gouden Beertje, diezelfde van Dijk won eerder al in 1989 met Pas a Deux. Daarvoor moeten we al terugkeren naar de jaren ’60 om nog enkele Nederlandse winnaars op te sporen. België doet het weliswaar niet beter in de kortfilmcompetitie met slechts twee Zilveren Beer winnaars (Balthazar in 1994 en Big Bill Blues in 1957!). Maar dit geheel ter zijde. Tijd voor een gesprek met de regisseur van Raak, Hanro Smitsman.

Hebt u al rechtstreekse gevolgen ondervonden van het winnen van de Gouden Beer?

Rechtstreekse gevolgen misschien niet. Er is wel een script van mij dat momenteel opnieuw gelezen wordt. En dit is nog onder embargo, maar er zou ook een langspeelfilm komen van één van mijn scenario’s. Het was vooral het sterke scenario dat het hem deed. Maar dat wist ik al voor Berlijn eigenlijk. Het zou anders ook niet juist zijn als iemand na het winnen van een Gouden Beer meteen bevoordeeld wordt ten opzichte van andere filmmakers.
Een eerder grappig rechtstreeks gevolg is dan weer dat ik nu al mijn telefoonnummers terugheb. Ik was namelijk mijn simkaart kwijt en na Berlijn had ik meteen iedereen zijn nummer weer terug.

Hoe was het om op de Berlinale rond te lopen?

Wel ik vond Berlijn erg overweldigend. Ik had niet gedacht dat er zoveel aandacht aan besteed zou worden. Een leuke anekdote, was dat ze op de Nederlandse televisie de prijzen al te vroeg hadden aangekondigd. Meteen werd ik opgebeld door vrienden en familie met felicitaties terwijl ik zelf nog van niks wist. Mensen bleven me maar bellen. Dat zorgde wel voor een soort rare nervositeit, stel je voor dat je iedereen dan achteraf zou moeten terugbellen en teleurstellen...

Niet alleen Raak maar ook jouw andere films (Dajo, Engel en Broer) gaan rechtstreeks over actuele problematieken bij jongeren, ze gaan veelal ook over geweld maar in plaats van het te verheerlijken, focus jij op de zinloosheid en de tragische gevolgen ervan. Zet je je daarmee bewust af tegen de verheerlijking van geweld in populaire films en in andere media?

Ja, dat kan je wel zeggen. Verwerkte ernst is humor, als je begrijpt wat ik bedoel. Als je ernstige dingen gaat verwerken ontstaat een bepaald soort humor die je toelaat weer op een andere manier naar die zaken te gaan kijken. In Nederland heeft iedereen de neiging slechte daden te gaan isoleren en willen ze er verder niets meer mee te maken hebben. Maar je moet ernstige problemen juist durven aanraken en verwerken. Dat is voor mij het verschil tussen politiek en kunst.

Het is erg makkelijk om een minderheid aan te vallen. In Nederland begrijpt men vaak niet dat de essentie van de democratie ligt in het luisteren naar de minderheid en niet altijd in het volgen van de meerderheid. Dat is een belangrijke nuance.

Om daar even op in te pikken, u leverde ook met vijftien andere filmmakers een bijdrage aan het project Allerzielen, een filmproject dat er kwam naar aanleiding van de moord op filmmaker Theo van Gogh. Is dat iets wat u persoonlijk erg aangeslagen heeft?

Nou misschien niet zo. Het gaat me eerder om wat ik daarnet zei. Mijn bijdrage is dan ook een soort reflectie daarover en het filmpje gaat over een moslim die weigert de schuld op zich te nemen. Andere filmpjes in dat project waren soms erg naïef en tonen juist nog maar eens aan hoe sommige mensen helemaal niks afweten, of laat staan begrijpen van de moslimwereld.

Naast kortfilms maakte u ook de serie Fok Jou! voor NPS. De serie ging niet in première op tv zoals aangekondigd maar werd via fragmenten eerst voor mobiele internetters beschikbaar gemaakt. Kunt u daarover iets meer vertellen?

Nou dat had te maken met een moeilijke discussie met de programmatoren. Ze hadden ons beloofd de serie in de vroege avond uit te zenden en besloten het dan om 11 u ’s avonds te programmeren. Daarom hebben we er voor gezorgd dat de serie al eerder online te bekijken viel. En dat heeft enorm veel succes gehad bij jongeren.

Denk je dat de programmatoren de serie te expliciet vonden of het taalgebruik te grof?

Nee, dat denk ik niet hoor want nu programmeren ze de herhalingen wel op een beter tijdstip. De taal is misschien wel grof maar dat is gewoon hoe jongeren vandaag praten. Ze gedragen zich in het echt zoals je ze in de serie ziet. Ik heb op voorhand echt massa’s research gedaan, vooral door heel veel met jongeren te gaan praten, en met hun ouders en leraren. Wat ik niet zo leuk vond waren de promo’s die werden gemaakt, die komen namelijk veel groffer over dan de serie eigenlijk is.

Hebt u het gevoel dat er buiten NPS nog andere Nederlandse zenders aandacht besteden aan kortfilm?

Wel ja je hebt ook nog Lolamoviola en One Night Stand, ook een programma voor jonge kortfilmmakers. Maar NPS is zeker de belangrijkste, lijkt me. Vooral met het programma NPS Kort dat sinds 2001 is opgericht. (waarvoor Smitsman al drie kortfilms realiseerde : Raak, Dajo en Engel en Broer)

Annette Kilzer, programmator van de kortfilmcompetitie in Berlijn had het over de ‘democratisering’ van het mediumfilm: met de opkomst van digitale opname technieken en distributie via internet was het nooit zo makkelijk om een film te maken. Ook een aantal van jouw films alsook de serie Fok Jou! zijn online te bekijken. Is dit iets waar u als filmmaker mee bezig bent?

Nee, niet echt. De democratisering is eigen aan de nieuwe media, er is geen hierarchie meer en dat is momenteel een actueel thema. Maar voor mij blijft het toch belangrijk in jezelf te kijken. Het klinkt misschien wat filosofisch, maar wat echt telt, is hoe wij ons er tegenover verhouden. Bovendien hou ik erg veel van festivals. Zeker de Brusselse.

U bedoelt het Franstalige Festival du Court-Métrage?

Ja, daar heb ik al eens gewonnen met een andere film van mij Dajo. En ook Engel en Broer werd daar vertoond. Wat wel opviel in Berlijn is dat er veel werk vertoond werd dat met de digitale camera gemaakt is. Je ziet nu mensen van overal en van alle landen een camera oppakken en een film maken. En toch blijft de inhoud belangrijker dan de vorm en dat is toch bewonderenswaardig. Nu, als je voor digitaal kiest moet je niet proberen 35 mm te gaan nabootsen. Je moet met die keuze ook iets doen. Uiteindelijk maakt het niet uit voor welke techniek je kiest als je er maar iets verder mee doet.