Maryna Vroda's kortfilm Dosch (De regen) speelde op het filmfestival Molodist in Kiev. Kortfilm.be had een gesprek met haar over haar film en over hoe het is om een jonge filmmaakster te zijn in Oekraïne (en merkte dat, naast enkele kleine verschillen, er toch vooral veel gelijkenissen zijn met jonge filmmakers in België).
Hoe ben je tot deze film gekomen?
 Het verhaal komt van mijn grootmoeder. Het was de laatste keer dat ik met haar gesproken had. Mijn grootvader leefde toen al niet meer. Op een dag ging mijn grootmoeder naar het aardappelveld omdat ze wat te eten wilde maken. Het regende heel erg en ze zei tegen mijn grootvader dat hij naar de winkel moest gaan om brood te kopen. Nadat hij terug was gekomen, merkte hij dat zij nog niet terug van het veld was. Hij ging haar zoeken maar door de intense regen zag hij geen hand voor zich uit. Hij riep haar maar er kwam geen antwoord. Op dat moment kreeg hij een diep gevoel dat hij haar nooit meer zou terugzien. Toen ze mij dat verhaal had verteld en ik naar Kiev was teruggekeerd, regende het een hele week aan één stuk. In die week besloot ik het verhaal te verfilmen.
Het is voor mij heel belangrijk dat als je naar een film kijkt, je kan voelen wat ik film, dat ik je iets kan geven. Het gaat me niet enkel om het juiste verhaal maar meer om hoe ik het voel en hoe ik je dat kan geven. Het is zoals een gesprek met iemand. Ik hou erg van het moment waarop mensen niet over liefde praten maar wanneer je merkt dat ze verliefd zijn. Zo moet het ook zijn als je een film maakt. Op een gegeven moment moet er iets gebeuren waardoor je merkt: ‘O, zo zit het.’
Wat is de rol van de regen?
Er zijn drie hoofdrolspelers in het verhaal; de oude man, de oude vrouw en de regen. De regen is zoiets als een parfum, een vleugje over het verhaal. Door de regen worden de oude man en vrouw overgeleverd aan de elementen. Altijd denk je wel dat er morgen nog een dag is, en die dag zal er ook zijn maar het is niet zeker of jij er dan nog bent. Het is dit gevoel dat ik in de film wilde verwerken. Regen heeft ook iets religieus. Het verbindt de mensen met de natuur. Het is een manier om te zeggen: je kan jong zijn of oud, sommige dingen zullen nooit vergaan. Sommige dingen zijn voor altijd, ze komen steeds terug.
Was het simpel deze film te maken?
 Nee, ik had veel moeilijkheden. Er was een heel goede zomer maar ik had regen en duisternis nodig. Het was niet grappig want ik kon elke dag maar drie of vier uur filmen. Wanneer er wolken kwamen aanzetten, schreeuwden we: ‘Komaan, filmen!’. Ik had mezelf heel goed voorbereid, met een goed team en een goede producer, maar dan dat weer. Ik wist dat het een avontuur ging worden. Mijn team zei me soms: ‘Maryna, dit is te gek.’ Maar gelukkig hebben we toch doorgezet. Ik had enkele beelden in mijn hoofd en ik had die uitgetekend maar meestal was het van: laten we de camera hier zetten en filmen. Mijn DOP zat er nogal verveeld mee. Hij houdt ervan om mooie beelden te schieten maar in die omstandigheden was het vaak filmen wat we te pakken konden krijgen.
Hoe was je tijd aan de filmschool in Kiev?
Ik studeerde af in 2007. Mijn school is al heel oud, nog uit de tijd van Sovjet-Unie. Ik heb er mooie tijden beleefd maar ook heel moeilijke. Nu heb ik vier films gemaakt. Ik heb veel te danken aan mijn docent, Michael Ilyenko, die de broer is van Yuri Ilyenko, de DOP van Sergej Paradjanov. Op onze school, en nu nog eigenlijk, hadden we altijd problemen om aan geld van de overheid te komen. Ik hoop dat mijn school nu meer promotie maakt op festivals zodat onze films meer aandacht krijgen. Ik hou er niet van wanneer studenten niet de kans hebben om het werk van hun collega’s te zien.
Hoe is het om film te studeren in Oekraïne? Is er iets veranderd sinds de Oranjerevolutie?
Ik ben echt aan het wachten op verandering want er zijn nog niet zoveel grote kansen nu. De jonge mensen zijn aan het veranderen. Toen ik in mijn uitwisselingsjaar in Oberhausen (D) was, vroeg men me van welke school ik kwam. Ik vertelde hen van mijn school waarop er geantwoord werd dat mijn film er toch niet zo oud uitzag als mijn school. Er is nu in Kiev een nieuwe school maar die filmt enkel nog op digitaal, niet meer op 16mm of 35mm. Die school is er meer voor televisie en reclame. Ik zou mijn film bijvoorbeeld niet meer op pellicule kunnen draaien.
Het vertellen van verhalen is erg veranderd. Vijf jaar geleden vertelde iedereen zijn verhaal meer op een clichématige manier. Ook ik. Ik was anders toen, meer afwijzend. ‘Ik hou niet van dit en niet van dat.’ Nu voel ik me nieuw, met nieuwe inspiratie en je kan dat in Oekraïne ook voelen.
Ik ben blij met het Molodistfestival. Elk jaar wordt het groter en komen er meer internationale regisseurs, cameramensen en schrijvers. Je voelt de vernieuwing als je een nieuwe film hebt gezien die je verstand aantast. Soms zie je erg goede dingen. In Oberhausen ben ik naar een festival gegaan en daar heb ik enkele films gezien die me in shock brachten. Ik wist niet dat zulke dingen konden, maar het kon. Ik denk dat, door de toenadering tot Europa, er ook veranderingen zijn op cultureel gebied. In tegenstelling tot Rusland voel ik me hier veel vrijer en flexibel. Ik denk dat de democratie voor meer stabiliteit op sociaal, economisch en cultureel vlak heeft gezorgd. Maar er is nog veel werk aan de winkel. We hadden en hebben altijd stress hier in deze streken en je ziet dat in ons cultureel leven. Als we deze situatie (de huidig politieke crisis) overwinnen, dan denk ik dat er een mooie toekomst aan de horizon ligt met een nieuwe open geest voor jonge filmmakers. Nu is er nog een slechte situatie: misschien ja, misschien nee. Ik denk dat je het Europese gevoel nog meer kan voelen in de stad Lviv, in het westen.
Wat zijn je toekomstplannen?
Er zijn enkele dingen. Na dit festival neem ik de trein naar Moskou en dan ga ik naar Duitsland waar ik een andere film van me toon op een festival.
Ik ben aan het denken over een nieuw project, een co-productie met Oekraïne en Duitsland. Ik heb veel geluk want meestal heb ik problemen in het vinden van geld bij de Oekraïense regering. Ze schrijven je dan met de boodschap dat ze geld voor je vrijmaken maar meestal komt het veel te laat of soms komt het helemaal niet en dan kan je je film niet maken. Mijn volgende film zal een documentaire zijn van ongeveer dertig minuten. Het gaat geen gewone documentaire zijn, meer experimenteel met fictie-elementen. Het wordt een persoonlijk verhaal van twee mensen waar niet in gesproken zal worden.
Het is niet gemakkelijk om een filmmaker in Oekraïne te zijn maar ik denk dat het ook niet gemakkelijk is in Hollywood of in Duitsland. Het is altijd moeilijk. Ik zou willen dat het simpel was voor iedereen en dat het helemaal niet uitmaakte waar je vandaan komt. Als je een goed idee hebt en je ontmoet goede mensen moet er een weg zijn zonder dat het uitmaakt of je uit Oekraïne of uit Georgië komt.
Het is ook moeilijk om geld te verdienen met mijn job. Als ik reclame draai, doe ik dat als freelancer. Met mijn films verdien ik niets. Op dit moment gaat de filmbusiness in Oekraïne sterk de commerciële toer op. Of het zijn blockbusters uit Hollywood of uit Rusland. Ik kan enkel films maken voor festivals.
Welke regisseurs geven je inspiratie?
Ik heb vele favorieten. De eerste regisseur die me ooit geraakt heeft, dat was nog voor de filmschool, was Andrej Tarkovski. Zijn laatste film (Het Offer) was een sterke impressie. Ik hou van Russische films en hun poëtische filmstijl. Twee van mijn favorieten uit Oekraïne zijn Aleksandr Dovchenko en de documentairemaker Sergej Loznitsa. Waar ik ook van hou zijn Gus Van Sant, Sukorov en Kurosawa.
Maar bovenal hou je van de Russische film?
Ik weet niet wat ik prefereer. Ik wil vooral mezelf zijn. Ik hou ook erg van Bergman en die is helemaal niet Russisch. Hij is heel poëtisch voor mij. En ook Lars Von Trier. Zijn experimentele manier van werken en hoe hij met acteurs omgaat, bevalt me niet maar zijn ‘Breaking the waves’ was echt adembenemend. Het maakt niet uit waar het vandaan komt, het belangrijkste is dat ik iets voel. We hebben allemaal verschillende talen maar als jij huilt, dan huil ik ook en als jij lacht, dan lach ik ook. Het is zeer belangrijk voor me dat je kan communiceren met je gevoelens. Ik hou niet van films zonder een goed onderwerp of kader die niets vertellen. Soms zag ik dit in Europa. Het was vreemd, het waren films zonder enige cultuur en zonder enig gevoel van religie. Ik geloof dat religie en cultuur altijd nauw samen gaan… |
