Op een zonovergoten dag in het rumoerige Brusselse café de Walvis praat ik met Nicolas Provost, het grootste prijzenbeest onder de videokunstenaars in België. Hij vertelt over audiovisuele poëzie, het wonderkruid voor de moderne kijker, magische momenten, inspirerende beelden, het gevoel van euforie, de financiële bubbel, de techniek van het morfen en zijn nieuwe langspeelfilm.

Vanuit welke fascinatie vertrek jij om een film te maken?

Vanuit een beeld. Bij iedere film kan ik een beeld uitpikken dat het startpunt was. Een beeld dat inspireert en waarvan je denkt dat door erop te boetseren er een groter verhaal uitkomt.

Wat is jouw favorietje? Ik bedoel niet per se je beste werk, maar waar je zelf het liefst naar kijkt?

Plot Point. Er is daar iets heel speciaals gebeurd. Tijdens het filmen en tijdens de montage leek het alsof ik een meesterlijke ingeving kreeg. Het ritme werd een soort choreografische mathematics. Er is bijvoorbeeld die scène waarin een persoon de straat oversteekt, een beeld dat een bepaalde kleur heeft gekregen en vervolgens knip je naar een volgend shot waarmee die kleur perfect overeenkomt. Zo wordt het hart van de kijker steeds een beetje warmer. Als ik het op tentoonstellingen zie, groot geprojecteerd, in de juiste omstandigheden, kan ik ernaar blijven kijken. Bij de climax moet je iets interessants meemaken en ik probeer altijd naar een gevoel van euforie te werken. Bij de afwikkeling van Plot Point, die choreografie met politieauto's, was dat de meest geslaagde resolution. Alles werkt zo hypnotisch. Ik vind het echt een meesterwerk!

Je hebt een aantal trademarks zoals spiegeleffecten, found footage en een montage van de werkelijkheid die je filmt met een verborgen camera. Je weet dat ze werken, maar ga je ze blijven gebruiken?

Je noemt er drie maar ik heb het gevoel dat ik iedere keer van nul moet beginnen. Een gouden formule heb ik niet. Die spiegeleffecten zijn ook niet van mij. Dat komt uit een montageprogramma dat iedereen heeft. Maar ik vind het net een uitdaging om dat onmiddellijke effect elke keer opnieuw te overstijgen. Er valt nog zoveel poëzie mee te maken, dus ik weet dat ik dat ga blijven doen. Bij de tweede techniek van Long Live the New Flesh bewerk ik bestaande beelden op zo'n manier dat het iets totaal nieuws wordt. Ik weet niet of ik die techniek nog zal gebruiken. Het hangt ervan af welk beeld mij zal inspireren en of het nog werkt, want je moet er altijd juist op tijd mee stoppen anders maak je het kapot en zal niemand er twee keer naar kijken. Een derde mogelijkheid is dat ik zelf ga filmen, zoals voor de Plot Point-trilogie. De techniek die ik daar heb toegepast, hadden we nog niet gezien: fictie maken met de realiteit op straat. Ik noem dat verborgen-camerafilms omdat die term makkelijk te begrijpen is, maar het komt wat sleazy over. Eigenlijk sta ik heel discreet te wachten op magische momenten waarmee ik dan affectieve dingen creëer aan de montagetafel. De beelden zullen wel nooit denigrerend zijn tegenover de mensen die ik gefilmd heb. In Stardust maak ik bijvoorbeeld van iemand een crimineel of een zatlap, maar toch probeer ik altijd respectvol te blijven. Die techniek zal een mooi onderdeel uitmaken van mijn oeuvre en de langspeelfilm die ik momenteel aan het monteren ben vormt daarvan de grootste uitdaging.

Kan je ons daar al iets meer over vertellen?

De film is misschien erg klassiek en gestructureerd geschreven, maar op de set probeer ik altijd iets in scène te zetten of te wachten op een magisch moment om het een extraatje menselijkheid te geven. Het was wel een uitdaging om een commerciële langspeelfilm te maken die niets met kunst te maken heeft en niet bedoeld is voor een arthouse-distributie. Deze keer wil ik een groot publiek bereiken, dus hij mag zelfs in de Kinepolis vertoond worden. Toch ben ik zelfs bij die langspeelfilm gestart vanuit een gevoel. Ik was naar Pump up the Volume aan het kijken, een documentaire over de geschiedenis van de house muziek, wat mij nauw aan het hart ligt omdat ik het zelf meegemaakt heb. Halverwege was er één beeld (een aerial shot over L.A.) met één liedje ('Your Love' van Frankie Knuckles en Jamie Principle, het eerste houseliedje op vinyl) dat mij zó pakte dat ik dacht: "Daar gaat mijn langspeelfilm over." De manier waarop dat liedje aangekondigd werd gaf mij een ongelooflijk euforisch gevoel.

Denk jij er rationeel over na hoe je de kijker kunt raken? Of ervaar je altijd eerst zelf die emotie om hem daarna zo geslaagd mogelijk op de kijker over te brengen?

Dat is dubbel, want dat verloopt naast elkaar. Maar je bent altijd zelf je eerste kijker. Je zit met dat gevoel en dan denk je er rationeel over na hoe je dat met bewegend beeld en geluid kan verder vertellen. Want ik ben er mij van bewust dat ik een kijkerspubliek heb. Ik wil respect tonen voor die kijker en niets maken dat niets teweegbrengt omdat het hermetisch is, of saai. Ik ben geen videokunstenaar die iets maakt als vorm van therapie. Ik wil dat de kijker gefascineerd blijft van begin tot einde en dan emotioneel geraakt wordt, want daar ben ik echt niet bang voor, om mensen emotioneel "te pakken".

Maar heb jij dan echt geen enkel plan op voorhand om die magische momenten te vinden?

Neen, plots heb ik het vast en weet ik dat ik het moet vasthouden. Daarna wordt dat iets groters, of niet. Maar het is wel nog nooit gebeurd dat het niet groter geworden is. (lacht) Ik ben er toch altijd in geslaagd om iets vast te houden dat de moeite was. Bij Gravity bijvoorbeeld, met die kussen, zag ik de golf van filmpjes voor mij en ik was benieuwd wat voor een emotie dat teweeg zou brengen. Al die verzamelde scènes werden plots een onderdeel van een verhaalstructuur waarmee ik de cyclus van een relatie tussen twee mensen kon weergeven. Eerst heb je de ontmoeting, dan de eerste kus, de passie, de twijfel, het drama, het verlaten en het scheiden. Elke relatie is zo. Maar ik had nooit verwacht dat dat plotseling allemaal in één enkele kus zou zitten.

Denk je dat jouw verhalen meer aansluiten bij de realiteit dan de klassieke Hollywoodverhalen?

Nee, ik heb geen boodschap. Ik wil de wereld absoluut niet verbeteren of bekritiseren. Mijn werk is altijd positief. Ik gebruik Hollywood, maar ik kraak het niet af. Cinema is één grote droommachine die mij vroeger heel veel heeft doen dromen en nu probeer ik hetzelfde te doen. Het mysterie van de wereld is mijn drive. Ik probeer het uit te vergroten en ermee te spelen op een audiovisuele manier. Ik vind het zeer fascinerend dat we van in den beginne geobsedeerd zijn door storytelling en dat de 2D-film van 90 minuten nu al meer dan honderd jaar de ideale formule is waar iedereen aan blijft vasthangen. Maar ik maak poëzie die geen 90 minuten kan duren. Elk audiovisueel concept heeft zijn tijd. Maar ik vraag mij wel af waar de cinema naartoe gaat. 3D is gewoon een esthetisch extraatje, die meer diepte geeft aan het beeld. Waar ik op wacht is de cinema waarbij je als kijker in het verhaal zit. Wij zullen dat misschien niet meer meemaken, maar het zal er zeker komen. De makers zullen een wereld creëren met pistes en verhaallijnen waar je zelf in zit. Niet zoals de virtual reality van vijftien jaar geleden, maar iets chemisch, iets psychisch, iets "what controls the mind". Het is zeker niet mijn ambitie om die richting uit te gaan. Ik wil niets technisch revolutioneren. Ik vind het al een enorme uitdaging om in mijn werk het medium in vraag te stellen. Want hoe kan je vandaag een kijker die al alles gezien heeft toch nog fascineren?

Wat is je wonderkruid dan om die moderne kijker geboeid te houden?

Dat weet ik niet. Die vraag kan ik niet beantwoorden. Dat is zo persoonlijk. Ik wil bestaande dingen gebruiken als kleurenpalet om te schilderen en ik wil de kijker fascineren met iets dat elke seconde werkt. Daarom zijn mijn werken ook zo kort. Naast de technieken die ik toepas weet ik ook dat je als kunstenaar altijd een storyteller bent. Maar in onze Westerse samenleving is dat storytelling nog steeds gebaseerd op het christelijke principe van de redding. In Hollywoodfilms zie je vooral een hoofdpersonage dat wil veranderen en naar het einde toe beter wordt. Ik speel graag met die geconditioneerde codes en verwachtingen van het publiek.

Als je zo lang met dezelfde beelden werkt, is het dan niet moeilijk om een onbeschreven blad te blijven en om nog door dat ene gevoel getroffen te worden?

Nee, ik wil dat mijn films tijdloos zijn, dat ik ze zelf nog altijd wil zien. Je eigen films bekijken is altijd heel persoonlijk en emotioneel. Je mag ze nooit beu worden. Als ik bijvoorbeeld Gravity of Papillon d'Amour opnieuw zie, word ik er nog steeds door geraakt. Bij sommige werken zie ik door mijn ervaring wel een zwakte en dan besef ik dat het korter had moeten zijn.

Verander je er dan iets aan?

Als het kan wel ja. Maar dat is heel moeilijk. Want die zijn ondertussen al opgenomen in verschillende distributies of verkocht aan verzamelaars en daar leef ik van. Ik heb geen andere bijberoepen.

Daarom wil je je werk ook niet op dvd uitbrengen?

Inderdaad, dat is het probleem. Dat is gewoon niet mogelijk. Ik kan niet leven van dvd-verkoop. Het is mijn taak om dat probleem tegen te gaan zodat het exclusief blijft. De verspreiding via het internet is niet zo'n probleem voor de verzamelaars, hoewel de kwaliteit van Vimeo zelfs beter is dan een dvd. Dus ik vind dat wel dik oké dat ze het niet uitbrengen in de winkel, maar dat iedereen het wel kan bekijken. Maar in mijn geval verschijnt het in slechte kwaliteit, maar ik twijfel er wel over om het eens allemaal in goede kwaliteit op het internet te plaatsen.

Heb jij nog een nieuw idee om te exploreren?

Ik heb nieuwe projecten die op me wachten waarmee ik nog zeker 2 jaar zoet ben. Daarna zou ik graag eens Hollywoodpersonages morfen. Dat is niets nieuws, want tien jaar geleden is dat een paar keer geprobeerd, maar ik wil iets proberen waarbij je niet ziet dat ze gemorft zijn. Ik zou een personage uit een film morfen met bijvoorbeeld vier verschillende acteurs in één hoofd, bijvoorbeeld met de ogen van James Stewart, de mond van Carry Grant en zo verder.

Om te testen of dat personage dan ook de X-factor heeft?

(lacht) Ja! Dat is waar, ik zou willen bekijken of zo'n personage de kijker emotioneel kan raken.