Kaat Beels filmt architectuur

Voor de Nacht van de Architectuur schreven een groep architecten- en ontwerpbureaus een oproep uit voor een wedstrijd. Architecten werden gevraagd een project in te sturen dat ze waardevol, grensverleggend of origineel vinden, het project wordt niet alleen tijdens de Nacht van de Architectuur aan het publiek voorgesteld, maar er wordt ook een kortfilm over gemaakt. De initiatiefnemers willen op die manier vernieuwende architectuur meer onder de aandacht brengen bij het grote publiek. Kaat Beels maakte een kortfilm over vier van de geselecteerde projecten en koos zelf nog één ontwerp uit de 76 niet-geselecteerde inzendingen dat haar erg geïnspireerd had voor een vijfde kortfilm. Het idee was om af te stappen van de typische (veelal saaie format) van de architectuurdocumentaire en er iets unieks van te maken. De films worden vertoond tijdens de Nacht van de Architectuur (12 oktober) en worden ook op dvd uitgebracht. Kortfilm.be had een gesprek met Kaat Beels over haar bijdrage aan het project.

Hoe ben jij als cineast bij dit project terechtgekomen?

Ik weet niet hoe het precies gegaan is maar met Dave Van Gestel die het hele project coördineert heb ik vroeger nog in DeSingel gewerkt en hij heeft ook meegedaan in mijn eindwerk. Hij had een aantal regisseurs bij elkaar geroepen en dan heb ik twee films laten zien, een documentaire over Le Corbusier en Cologne. Op basis daarvan hebben ze mij dan gevraagd om dit project te doen.

Een film over Le Corbusier?

Inderdaad, La Maison du Fada, een film die werd vertoond in het programma De Wereld van Tarantino op Canvas. Het gaat over een appartementsgebouw van Le Corbusier in Marseille. Het was in zijn tijd heel revolutionair opgevat. In het gebouw is ook een school, een hotel, een café, een supermarkt; het is dus een heel woonconcept. De vrouw die het restaurant en het hotel uitbaat en die een beetje prettig gestoord is -Fawlty Towers à la francaise zeg maar- is het centrale personage. Ze is echt knotsgek en aan de hand van die vrouw en een aantal andere mensen die daar wonen heb ik een kortfilm gemaakt over het reilen en zeilen in het gebouw. Voor veel architecten was dat waarschijnlijk een leuk portret van architectuur en op basis daarvan hebben ze mij geselecteerd.

Wat verwachtten zij van jou? Wat was precies de opdracht?

Ze hebben me carte blanche gegeven. Zij zochten een cineast om films te maken over de gebouwen maar ik mocht er mijn ding mee doen. De enige voorwaarde was dat de architectuur er niet slecht zou uitkomen. Maar of ik nu fictie, docu of experimenteel deed maakte voor hen op zich niet uit. Daarnaast was er een grote beperking qua budget. Nu, ik vind het fantastisch dat het een project is dat zonder subsidies, puur met sponsorgeld is gerealiseerd, maar als je weet dat Cologne vier keer zo veel kostte als deze vijf films samen kan je wel uitrekenen dat dit een heel beperkt budget was. Dus dat waren voor mij de twee grote beperkingen, het budget en het presenteren van de architectuur. Mijn grootste zorg was dan ook dat het niet zou vervallen in een soort Batibouw huis- tuin en keuken filmpje.

Hoe heb je het aangepakt om de scenario’s te schrijven?

Ik wilde er een soort van verhaal aan koppelen maar dat mocht niet te dwingend zijn want dan wordt de architectuur puur locatie. Dus dat was een moeilijke evenwichtsoefening. Er waren tien projecten die ik allemaal ben gaan bekijken. Het had geen zin om te denken als een architect want dat ben ik niet. Ik heb gewoon gekeken als cineast naar wat mij inspireerde. Er zijn vier gebouwen die ik heb gekozen uit de selectie en daarnaast nog eentje, het huis van Hans Verstuyft in de film Trip, dat me zodanig inspireerde dat ik mijn zin heb doorgedreven om daar ook iets rond te maken. Er was wat discussie over maar uiteindelijk vonden ze dat wel oke.
Dan ben ik gewoon aan de hand van wat ik zag, beginnen nadenken over een invalshoek waarmee ik de architectuur wou tonen. Zo is het idee van die verschillende blikken tot stand gekomen. De eerste is dan de blik van de inbreker (in de film Mr. X-Ray), een andere blik is die van de schoonmaakploeg of de nachtwaker (in Taking Care), of de blik van de hallucinerende man in Trip. Dus dat waren de verschillende pistes. Maar de film noir is ook dicht in de buurt, en ook Lynch en Hitchcock hebben mij geïnspireerd.

Dus je had voor elk filmpje een eigen concept?

Ja, het was belangrijk voor mij dat het geen eenheidsworst zou worden.

Architectuurfotografie wordt als één van de moeilijkste takken van de fotografie beschouwd, geldt dat ook voor film als je echt de focus naar het gebouw wil trekken?

De gebouwen die ik heb gekozen waren waarschijnlijk al heel filmisch, anders had ik ze niet gekozen. Dus dat was al een voordeel. Maar het glazen huis in I Spy was bijvoorbeeld qua oppervlakte niet zo groot, dus ik had vaak problemen omdat ik niet ver genoeg achteruit kon met mijn camera. Je hebt altijd de beperkingen van de vier muren en dat heeft ons soms wel parten gespeeld. Bij de andere gebouwen eigenlijk niet omdat ik daar vooral heb gekeken naar, wat is hier straffe architectuur en dat probeerde ik in de verf te zetten met de camera.
Dat heb ik dan heel verschillend aangepakt, Trip bijvoorbeeld is meer steadycam, een heel bewegende, tastende cameravoering, terwijl de andere films eerder strak zijn waardoor de architectuur meer tot zijn recht komt. Maar het moeilijkste was I Spy omwille van de oppervlakte. Om die ruimte echt volledig te kunnen tonen had ik dat glas moeten wegnemen. Maar dat gaat natuurlijk niet.

Heb je ook samengewerkt met de architecten zelf?

Nee, ik heb alleen contact gehad met de architect van X-Ray, die zelf meespeelt in het filmpje en met de architect van I Spy omdat hij zelf in dat huis woont. Dus die ken ik redelijk goed, met sommigen heb ik wel eens aan de telefoon gehangen maar sommige anderen heb ik nog nooit gezien. Ik heb mij gewoon puur laten inspireren door het gebouw en de sfeer die daar was.

Heb je al reacties gehoord van de architecten?

Wel ik hoorde toch positieve reacties na de persconferentie. Ik had een beetje schrik want in een van de films wordt er een glas kapotgeslagen. Misschien vinden ze dat wel heel hard, als een soort aanslag op de architectuur. Maar uiteraard was dat een fake glas. Maar ik hoor hier toch positieve reacties dus ze vinden het niet te erg dat dat gebeurd is. En ik hoop in elk geval dat het een mooie versmelting is van de twee kunsten, film en architectuur.
Ik denk dat je voor deze films ook een context nodig hebt. Gitanes en Trip zouden op zichzelf kunnen staan, denk ik, maar de andere films moeten wel gekaderd worden binnen een architectuurproject. Maar ik hoop dat er nog andere kanalen zijn waar die films kunnen vertoond worden om ook zo de architectuur te promoten want dat is eigenlijk hun bedoeling.

Het lijkt me wel iets dat perfect op tv zou kunnen worden uitgezonden?

Ja, ik denk het ook, mits het ergens in gekaderd wordt. Maar we moeten nog bekijken hoe we dat gaan aanpakken.

Link: Nacht van de Architectuur